14 Nisan 2018, Cumartesi

CENAZE DEFİN – ÖLÜM İLE İLGİLİ USUL VE KAİDELER

CENAZE-DEFİN-ÖLÜM-İLE-İLGİLİ-USUL-VE-KAİDELERÖLÜM İLE İLGİLİ USUL VE KAİDELER

Talib toplumu’nun itikadına göre, Hakk’a yürüme (ölüm), genel anlamıyla ruhun bedenden ayrılmasıdır. Bedenden ayrılan ruh, gayri cismani mahiyeti itibariyle tanımı ve tarifi imkansız kılmaktadır. Beden ise, kendi özüne dönüşür.

Hakk’a yürüme (ölüm) düşeğinde olan hastaya yardımcı olmak aile fertleri ve yakın akrabaları için bir görevdir. Hakk’a yürüme halindeki hastanın ağzına az miktarda su verilir. Hasta su içmeyecek durumda ise, kuruyan dudakları bir bez parçası ile ıslatılır. Hakk’a yürüme olayının ardından ise, önce ağzı açıksa çenesine enli bir bez çekilip, ağzı kapatılarak başından bağlanır. Şayet gözleri açıksa yumulur. Eller yanlarına getirilir. Ayaklarının baş parmakları bağlanır. Üzerinde elbisesi tamamen çıkarılarak temiz bir çarşafa sarılıp, sırtüstü temiz bir düşeğe uzatılır ve üstüne bir örtü çekilir.

Yukarıda zikredilmiş olan bu işlemler yapıldıktan sonra, Hakk’a yürüyen kimsenin Hakk’a yürüme haberi, yakın akraba ve kapı komşuya duyurulur. Bu haberi duyan yakın akraba ve kapı komşular, Hakk’a yürüyen kimsenin evine gidip, geride kalan aile fertlerinin acısını paylaşmakla birlikte, kefen tedarik etmek, su ısıtmak, mezar kazmak, mezar’ın inşası için taş tehmin etmek gibi, hizmetlerden bulunurlar. Ayrıca Hakk’a yürüyen kimsenin evinde üç gün boyunca yemek yapılmaz. Acılı ve kederli ailenin yiyecek ihtiyaçları, yakın akraba ve kapı komşular tarafından temin edildiğini işaret etmek yerinde olur.

Yakınlarını ve sevdiklerini bir anda kaybeden insanların acı çekmeleri, ağlamamaları kederlenmeleri gayet tabiidir. Fakat Hakk’a yürüyenin arkasından gereğinden fazla üzülmek, saçını yolmak, vucudunu yaralamak şekilde isyan etmek gibi, hal ve hareketler doğru değildir. Hakk’a yürüyen kimseye karşı yapılması gereken en önemli görev mümkün mertebe, imkanlar dahilinden en kısa zamanda talib toplumun usul ve kaidelerine uygun olarak yıkamak, kefenlemek ve toprağa gömmektir.

CENAZE YIKAMA USULU

Yolumuz her hususta olduğu gibi, Hakk’a yürüyen bir talib’in cansız bedeni, nasıl yıkanacağını ve nasıl kefenlenip, toprağa gömmüleceğini belirlemiştir. Kadın cenaze kadınlar tarafından, erkek cenaze ise, Yolun ruhani temsilcisi olan Rayver tarafından yıkanması, cümle talib toplumu tarafında makbul ve müteber gürüldüğü gibi, cenaze hizmetleriyle ilgili usul ve kaideleri iyi öğrenmiş, her hangi bir talib de yıkıyabilir.

Cenaze yıkamak için önce, Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerinden müsaade alınmalıdır. Müsaade alındıktan sonra, cenaze evden alınarak teneşun (teneşun, cenazenin yıkanması için yapılmış yüksekçe bir tahta masadır) üzerine sırtüstü uzatılır ve “edep” yeri bir bez parçası ile örtülür. Cenazeyi yıkayan Rayver veya kadın, yıkama işlemine geçmedan önce şöyle bir dua okur: «Ya Hakk! (Msl. Mustafa)’ya payansız rahmet ihsan eyle, cümle noksan ve eksiklerimizi af eyle!.» der. Duadan sonra, cenazeyi yıkayacak olan ve kendisine yardımcı olanlar eline eldiven takmak söretiyle önce cenazenin başından başlayarak sıcak su ve sabunla temiz yıkarlar. Yıkama işi bittikten sonra, cenaze temiz bir havlu ile kurulanır.

Not: Hakk’a yürüyenin cansız bedeninden yara ve bulaşıcı hastalık gibi, dokunması mümkün olmayan cansız bedeni üzerine sadece su dükülmesi yeterlidir.

 

CENAZE KEFENLEME USULU

Kefen, Hakk’a yürüyen kimse için erkek veya kadından her birinin cansız bedenini örtmek için kullanılan beyaz pamuklu bezdir. Erkek veya kadın için kefen “dış kefen”, “iç kefen” ve “gömlek” olmak üzere üç parçadan ibarettir.

Cenazenin kefenlenme usuluna gelince, önce tahta masa üzerine dış kefen serilir, dış kefen üzerine iç kefen serilir ve iç kefen üzerine de gömlek serilir. Bu işlemler yapıldıktan sonra, cenazenin edep yeri örtülü olduğu halde teneşundan kaldırılıp, gömlek üzerine sırtüstü uzatılır. Cenazeye önce gömlek giydirilir, sonra iç kefen ve dış kefen ile sarılır. Şayet Hakk’a yürüyen kimse kadın olup, saçları da uzun ise, saçları iki örgü halinde gömleğin üzerinden göğsü üzerine konur. Cenaze kefene sarıldıktan sonra, yüzü açılır aile fertleri, yakın akrabaları ve dostları onu ziyaret ederler. Ziyaret bittikten sonra, kefen usuluna uygun olarak kapatılır; baş ve ayak uçlarından uzayan fazlalık olan bağlarla bağlanır.

Not: Doğa felaketti, savaş, yaygın ve bulaşıcı hastalık gibi sebeplerle ortaya çıkan toplu Hakk’a yürüme (ölüm)’lerde, imkanlar dahilinden cenaze toprağa gömülür.

 

CENAZE MERASİMİ VE DUASI

Talib toplumu’nun kendine has bir inancı vardır ve kendi inançlarına uygun olarak da, Hakk’a yürüyen talib’in cenaze merasimlerinin gerekleini yerine getirmektedirler.

Rayver, yıkanıp kefenlenmiş cenazenin göğsü hizasında, toplumun karşısına geçerek cemal-cemala ayakta durup, Hakk’a yürüyen kimsenin erkek veya kadın olduğunu açıklar. Bu açıklamanın akabinde, cenaze merasiminde hazır bulunan canlara şöyle buyurur: «Sevgili Canlar! Hakk’a yürüyen (Msl. Mustafa), şu fani dünyada aramızdan ayrıliyor; üzerinde arkadaşlık ve kapı-komşuluk hakkınız varsa helal eder misiniz?.» diye üç kez sorar.

Hazır canlar: «Helal olsun» der. Rayver: «Hakk ve Hızır sizden râzı olsun.» der. Böylece Hakk’a yürüyen talib aklanmış olur.

Yukarıda zikredilmiş olan bu aklamadan sonra Rayver, önce sağ elini dudaklarına, sonra alın üzerine, son olarak sol göğüs üzerine koyup, sol elini yanına salarak, başı hafif öne eğik olarak dara durur. Rayver’i müteakiben cenaze merasiminde hazır bulunan canlarda, usuluna uygun olarak dara dururlar. Rayver yüksek sesle, onun peşinden hazır canlarda gizlice cenaze duasını okur:

 

CENAZE DUASI

Darına durdum ya Rebbil alemin!
Her türlü güzel sıfatlarle Seni över, Seni anarız.
Yanlız Sen’in rızana doğru koşar, keremine sığınırız.
Şayet (Msl. Mustafa)’nın günahı var ise,
hazineyi kereminden günahlarından mağfiret,
ona mezarında ebedi rahat ve payansız rahmet eyle.
Hakk’a yürümüş olan cümle talib toplumuna rahmet ihsan eyle.
Bu dualarımızı dergahi izzetinden makbul ve kabül eyle.
Gerçeğe Hü.

Cenaze duasından sonra Rayver, Hakk’a yürüyenin geride kalan aile fertlerine ve aile dostlarına sabır ve metanet temeni etmekle birlikte, cenaze merasimi de son bulur.

 

MEZAR KAZMA VE DEFİN USULU

Mezar 1.5 m derinliğinde, 1.5 m eninde ve uzunluğu ise, cenazenin uzunluğuna göre, doğu ile batı esasına doğru kazılır. Mezar kazma işi tamamlandıktan sonra, mezar’ın sağ ve solu cenazenin uzunluğuna ve enine uygun yükseklikte taşlarla örülür.

Yukarıda zikredilmiş olan süretle mezar’ın inşası tamamlandıktan sonra, yıkanıp kefenlenmiş cenaze yerinde alınarak gümüleceği mezarlığa taşınır. Cenaze alayı mezarlığa varınca hazır bulunan canlar, cenazeyi alarak başı batıya gelecek şekilde mezara yerleştirildikten sonra, önce mezar sal taşlar ile örtülür, sal taşlar üzerine ot veye çalılar serilir ve sal taşlar üzerine de toprak doldurularak kapatılır.

Ayrıca, Hakk’a yürüyen kimsenin gömüldüğü yerin kaybolmasını önlemek için basit iki mezar taşı dikilir. Mezar kaldırma (mezarın yenilenmesi) zamanı olan haziran ayında mezar, usuluna uygun olarak inşa edilir.


BAŞ SAĞLIĞI (TAZİYE)

Baş sağlığı, Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerine ve aile dostlarına sabır, tahammül ve metanet temeni etmek manasındadır. Baş sağlığı ziyaretleri, ilk günden başlandığı gibi, cenaze toprağa gömüldükten sonra, mezarlıkta bulunan bütün canlar Hakk’a yürüyen kimsenin evine gidip, geride kalan aile fertlerine ve aile dostlarına sabır, tahammül ve metanet dileğinde bulunmakla birlikte, geride kalanları bu acılı ve kederli döneminde yalnız bırakmamak adettir.


YAS TUTMA GELENEKLERİ

Yas, birlikte yaşadığı yakınları ve sevdiklerinden bir anda ayrılmanın verdiği derin acı, hüzün ve kederi ifade etmektedir. Talib toplumu’nun geleneklerinden Hakk’a yürüyen kimse için yas tutmanın belli bir süresi yoktur. Bu Hakk’a yürüyen kimsenin durumuna göre farklılık gösterdiğini işaret etmek yerinde olur.

Yas dönemindeki gelenekler ise, umumiyetle hüzünü sembolize eden siyah elbiseler giymek gelenek haline gelmiş olduğu gibi, her türlü neşe, sevinç ve eğlenceli tutum ve davranışlardan uzak durmak gerekir. Ayrıca yakın akraba ve komşularda bu yas tutma geleneğine mümkün mertebe, imkanlar dahilinden uyarlar.

 

MEZAR ZİYARETLERİ

Talib toplumu’nun köklü geleneklerinden biri de, mezar ziyaretilridir. Mezar ziyaretleri, Hakk’a yürüyen kimse toprağa gömüldüğü ilk günüden itibaren başlar. Bu mezar ziyaretleri süresince, Hakk’a yürüyen kimsenin ruhu için hem mezarı başından, hem de evde düzenli olarak her akşam çıra veya bal mumu yakıp, dua okumak gelenek olduğunu işaret etmek yerinde olur.

ÜÇ YEMEĞİ

Talib toplumu’nun köklü geleneklerinden biri de, Hakk’a yürüyen kimsenin anıldığı belli günler vardır. Bunların başında “üç yemeği”, “kırk yemeği” ve “mezar kaldırma” gelmektedir. Üç yemeği (bazı bölgelerde bu yemeğe “ağız açma” adı da verilir), Hakk’a yürüyen kimse için üçüncü gününde verilen hayır yemeğidir.

Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertleri bir veya bir kaç davar boğazlar ve boğazlanan davarlar etinden hayır yemekleri hazırlanır. Üç yemeği, umumiyetle haşlama et, bulgur pilavı, irmik helvası, lavaş ekmeği ve ayrandan ibarettir.

Üç yemeği yendikten sonra Rayver, yemek duası okur. Yemek duasını mütakiben Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerine ve aile dostlarına sabır, tahammül ve metanet temeni etmekle birlikte, geride kalan acılı ve kederli aile fertlerinin ve aile dostlarının saç ve sakallarını tıraş etmek adettir.

KIRK YEMEĞİ

Kırk yemeği, Hakk’a yürüyen kimse için kırkıncı gününde verilen hayır yemeğidir. Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertleri, bir veya bir kaç davar boğazlar ve boğazlanan davarlar etinden hayır yemekleri hazırlanır. Kırk yemeği, umumiyetle haşlama et, bulgur pilavı, irmik helvası, lavaş ekmeği ve ayrandan ibarettir.

Hakk’a yürüyen kimsenin kırk yemeğine, zengin ve fakir herkesi davet etmek uygun görüldüğü gibi, davetin daima kabul edilmesi gerekir. Kırk yemeğine davet edilen yakın akraba ve kapı komşular da, madi imkanları dahilinde Hakk’a yürüyen kimsenin evine tere yağı, bulgur, ırmik helvası, peynir, v. s. gibi, çeşitli nimetleri beraberinden götürmek de adet olduğunu işaret etmek yerinde olur.

Mühim bir ilave olarak hemen şunu da belirteyim ki, kırk yemeği hem bir Rızalık Cemi’dir, hem de Hakk’a yürüyen kimse ile helallaşmaktır. Bu manada, talib Yolu’nun ruhani temsilcisi olan Rayver, eve çağrılır. Rayver, hazır bulunan canlara şöyle buyurur: «Sevgili Canlar, aranızda Hakk’a yürüyen (Msl. Mustafa)’dan köskün, dargın, borçlu ve alacaklı olan varmı?, şayet varsa hazır canlar huzurunda özünü dara çekip, dile gelsin.» Rayver’in bu duyrusu üzerine şayet Hakk’a yürüyen kimseden köskün, dargın, borçlu ve alacaklı olan varsa, özünü dara çekip dara durur.

Özünü dara çekmiş olan kişi veya kişilere Rayver şöyle buyurur: «Hakk’a yürüyen (Msl. Mustafa)’dan neden davacısınız?, gönlünüzdekini beyan eyleyin.» diye sorar. Özünü dara çekmiş olan kişi veya kişiler, neden özünü dara çektiğini beyan ettikten sonra Rayver, söz hakkını Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerine ve mısayivlerine verir ve onları da dinler. İki tarafıda dinliyen Rayver, yakın akraba ve kapı komşulara da söz hakkını verir ve onlarıda dinledikten sonra, nihayi kararı verir.

Nihayi karar, özünü dara çekmiş olan kimsenin, Hakk’a yürüyen kimseden alacağı varsa imkanlar dahilinde Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerinden tahsis edilir. Şayet Hakk’a yürüyen kimseye borçlu ise, Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerine imkanlar dahilinde ödemeyi yapar. Şayet, iki aile arasında köskünlük veya dargınlık varsa, her iki ailede küskünlüğün ve dargınlığın nedenini beyan ederler. Sonuçta haksız aile, haklı aileden özür diliyerek barışırlar. Böylece talib toplumu arasında barış, huzur ve güven bağları sağlanmış olur. Bu barış, huzur ve güven bağları sağlandıktan sonra, kırk yemeği yenir. Kırk yemeği yendikten sonra Rayver, kırk yemeği duasını okur:


KIRK YEMEĞİ DUASI

Darına durdum ya Rebbil alemin!
Bu hayır nimetlerimizi (Msl. Mustafa)’nın ruhuna sunduk.
Bu hayır nimetlerimizi dergahi izzetinde kabül eyle.
(Msl. Mustafa)’nın ruhunu şad eyle.
Cümert hayır sahiplerinin yüzü ak,günüllerini pak eyle.
Hakk’a yürümüş olan cümle talib toplumuna rahmet ihsan eyle.
Gerçeğe Hü.

Kırk yemeği duasını mütakiben, Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerine ve aile dostlarına sabır, tahammül ve metanet temeni edilir. Böylece Rızalık Cemi’de son bulur. Mühim bir ilave olarak hemen şunu belirteyim ki, Hakk’a yürüyen kimsenin giysileri yakınları tarafından yıkanarak fakir ve fukaraya vermek adettir.

MEZAR KALDIRMA MERASİMİ

Talib toplumu’nun geleneklerinden biri de, mezar kaldırma (mezarın yenilenmesi) merasimi’dir. Mezar kaldırma merasimi her yıl düzenli olarak haziran ayının ilk haftası ve perşembe günü tertiplenir. Mezar kaldırma merasiminden bir kaç gün ünce, yakın akrabalar ve tüm komşular davet edilir. Davet edilen yakın akraba ve komşular da, madi imkanları dahilinde, küçük baş davarlar, tere yağı, bulgur, un helvası, peynir, v. s. gibi, çeşitli nimetleri beraberinden getirmek de adettir.

Mezar kaldırma günü, Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertleri, bir veya bir kaç davar boğazlar ve boğazlanan davarlar etinden hayır yemekleri hazırlanır. Hayır yemekleri, umumiyetle haşlama et, bulgur pilavı, irmik helvası, lavaş ekmeği ve ayrandan ibaret olduğunu işaret etmek yerinde olur.

Mezar kaldırma günü, herkes mezarlığa gider. Hazin bir merasim ile mezarın üstü sükülür, Hakk’a yürüyen kimsenin uzunluğuna ve enine uygun olarak yapılmiş kesme taşları dikilir ve mezar usuluna uygun olarak inşa edilir. Bu süretle mezarın inşası tamamlandıktan sonra, mezar kaldırma merasimine iştirak eden ziyaretçiler, toplu halde, Hakk’a yürüyen kimsenin evine gidip, orada hayır yemekleri yenir. Hayır yemekleri yendikten sonra Rayver, sofra duası okur. Sofra duasını mütakiben, Hakk’a yürüyen kimsenin geride kalan aile fertlerine ve aile dostlarına sabır, tahammül ve metanet temeni edilir. Böylece mezar kaldırma merasimi de son bulur.

Yazan -

Aşağıdaki Makalelere Bakabilirsin

Alevilik: İkrârlı (yeminli) yurttaşlar topluluğu

Aleviliği çok çeşitli biçimlerde tanımlayan var. Herkes kendi durduğu yerden, kendisi için en uygun ama ...